Tuesday, January 31, 2017

Budget 2017-18 Preview. Sailing in the turbulent world and beyond.

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್: ಸವಾಲುಗಳು ಹಲವು, ಸಮಾಧಾನವೇ ಉತ್ತರ.


(ವಿ.ಸೂ.: ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ಹಾಗೂ ಈ ಬಾರಿಯ ಬಜೆಟ್‍ಗೆ ಪೂರ್ವಭೂಮಿಕೆ. ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿಯ ಜೇಟ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲು, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು. ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳೂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ. ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕ.)


https://twitter.com/ShreyankaRanade/status/826502454938202113


ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವೇ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ವಿತ್ತ ಸಚಿವರು ಮಂಡಿಸುವ ದೇಶದ ಮುಂಗಡಪತ್ರ. ಸಂವಿಧಾನದ 112ನೇ ಕಲಂ ಪ್ರಕಾರ ಸರಕಾರ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯವ್ಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಬೇಕು. "ಬಜೆಟ್" ಎಂಬ ಪದ ಜನಪ್ರಿಯ ಬಳಕೆಯಷ್ಟೆ. ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಿನ ವಿತ್ತೀಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ವಿತ್ತೀಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 2017-18ರಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ಅದರ ಆದಾಯ, ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಭಾಯಿಸಲಿದೆ? ದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ದಾರಿ ಒದಗಿಸಲಿದೆಯೇ? ಎಂಬುದರ ಶ್ವೇತ ಪತ್ರವೇ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್. ವಿತ್ತ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ ತಯಾರಿಸಿ ವಿತ್ತಸಚಿವರು ಮಂಡಿಸುವ ಬಜೆಟ್ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಆದಾಯದ ಅಂದಾಜು, ಖರ್ಚಿನ ವಿವರ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನ ಆಯವ್ಯವದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಬಜೆಟ್ ಭಾಷಣದ ಒಂದು ದಿನ ಮುನ್ನ ಸರಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರು (ಅರವಿಂದ್ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್) ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸವi ಗ್ರ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕಾದ ಆರ್ಥಿಕ ದಾರಿಯ ಸಮೀಕ್ಷಣೆಯ 'ಎಕನಾಮಿಕ್ ಸರ್ವೆ 2016-17' ಮಂಡಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇದರ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸರಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಸೋಲು-ಗೆಲುವು ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಥಮಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಬಜೆಟ್ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ಕೊನೆಯ ದಿನದ ಬದಲಾಗಿ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಮಂಡನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು. ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆಯಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ 2-3 ತಿಂಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ವಿತ್ತ ಸಚಿವರು ಬಜೆಟ್ ಮಂಡಿಸಿ ಕಲಾಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ವಿರಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ 24 ಡಿಪಾರ್ಟ್‍ಮೆಂಟಲ್ ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್ ಕಮಿಟಿಗಳು ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತøತವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್‍ಬಗ್ಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತೀ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತøತ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಗಡಪತ್ರವನ್ನು ಮತಕ್ಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿರುವ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ಸೋತರೆ ಸರಕಾರ ಉರುಳಿದಂತೆಯೇ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ, ನೀತಿ ಆಯೋಗ, ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಒಂದರಿಂದಲೇ ಹೊಸ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೂ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಬರುವುದು ಜೂನ್-ಜುಲೈ ಹೊತ್ತಿಗೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದೆ ಮುಂಗಾರು ಪೂರ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಪಾದಕ ದಿನಗಳು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪೋಲಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಶಕ್ಕಾಗುವುದು ಕೇವಲ ನಷ್ಟ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೂರೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೊಂದು ಈ ಬಜೆಟ್ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆಯ ಬಳಿಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ದೊರೆಯುವುದಲ್ಲದೇ, ಏಪ್ರಿಲ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿಯೇ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗುವುದರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕ್ಷಿಪ್ರಗೊಂಡು, ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಎರಡು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಜಡವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೊಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯ ದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉಪಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿದೆ. ಈ ಯೋಚನೆಯೇ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆಡಳಿತದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, 1921ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ವಾರ್ಥ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಅನ್ವಯ ಅತ್ಯಧಿಕ ಆದಾಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯ ಬಜೆಟ್‍ಅನ್ನು ಜನರಲ್ ಬಜೆಟ್‍ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯ ಆದಾಯ ಹಾಗೂ ಲಾಭ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿದ್ದರೂ ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅಂದರೆ ಕಳೆದ 95 ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಇದೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕುರುಡಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ರೈಲ್ವೆ ಬಜೆಟ್ ಎಂಬುದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮತಬಾಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ರೈಲ್ವೆಯಂತಹ ಸಮರ್ಥ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಲಾಭಪಡೆಯಬಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಜೆಟ್ ವಿಲೀನದ ನಿರ್ಧಾರವೊಂದರಿಂದಲೇ ಹಣಕಾಸು ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೈಲ್ವೆಗೆ 10,000 ಕೋಟಿಯ ಆದಾಯ ಬರಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಬಜೆಟ್ ಒಂದರಲ್ಲೇ ವಿಲೀನಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆ ಕೇವಲ ಬಜೆಟ್ ಭಾಷಣದ ಅವಧಿ ದೀರ್ಘವಾಗುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯ ಆದಾಯ, ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಲಾಭ ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗಲಿದೆ. ರೈಲ್ವೆಗೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬಿ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾಯಕಲ್ಪ ಒದಗಿಸಿ, ಸೂಕ್ತ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಪ್ರವರ್ತಕ ಮನ್ವಂತರವನ್ನು ತರಲು ಹೊರಟಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ವೇದಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರ ಸೋವಿಯತ್ ರಷ್ಯಾದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಪತನದ ನಂತರ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮಿತಿಗಳು, ಸೋಲು ಗೋಚರಿಸತೊಡಗಿತು. ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯೆಂಬ ನೀತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದವು. ಆದರೆ ಭಾರತ ಮಾತ್ರ ಈ ವರ್ಷ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲಿರುವ 2012-2017ರ 12ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯವರೆಗೂ ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಕೊಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ದುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಎರಡನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ(1956-61). 1991ರ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಉದಾರೀಕರಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸರಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಯೋಜನೆಗಳ ಹಿಡಿತ ಕೈತಪ್ಪಿಹೋಗಿತ್ತು. ಕನಿಷ್ಟ ಆಗಲಾದರೂ ಯೋಜನಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಆ ಮೊದಲು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಖಾಸಗೀ ವಲಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಎಂಟನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು "ಸೂಚಿಸುವ ಯೋಜನೆ"ಯಾಗಿ (ಇಂಡಿಕೇಟಿವ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ 1992-97) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದುರ್ಬಲವಾಗತೊಡಗಿದ್ದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ ಈ ಸರಕಾರದ ದಿಟ್ಟ ಕ್ರಮದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ. "ಮೈಕ್ರೋ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್"ನಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ "ಯೋಜನೆಯ ರಾಜಕಾರಣ" ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಬರ್ಖಾಸ್ತುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಇತಿಶ್ರೀ ಹಾಡುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ಲಾನ್-ನಾನ್ ಪ್ಲಾನ್ ಎಂಬ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಂಚಿಕೆಯ ಕ್ರಮದ ಕುರಿತಾಗಿ ಡಾ.ಸಿ.ರಂಗರಾಜನ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನಂತೆ ಈ ಸಾಲಿನಿಂದ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಎಂಬ (ರೆವೆನ್ಯೂ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್) ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. ಈ ನಡೆಯಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮರ್ಪಕ ಸಮನ್ವಯತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿರಲಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಬಾರಿಯ ಬಜೆಟ್ ನಾಂದಿಹಾಡಲಿದೆ. ಅಪಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಅವಳಿ ಕೊರತೆಗಳಾದ
ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಆದಾಯ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು (ಫಿಸ್ಕಲ್ ಹಾಗೂ ರೆವೆನ್ಯೂ ಡೆಫಿಸಿಟ್) ಕಡಿವಾಣಕ್ಕೆ ತರಲು 'ಫಿಸ್ಕಲ್ ರೆಸ್ಪಾಸ್ಸಿಬಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಬಜೆಟ್ ಮ್ಯಾನೆಜ್‍ಮೆಂಟ್ ಕಾಯ್ದೆ 2003(ಎಫ್.ಆರ್.ಬಿ.ಎಂ.) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಣದುಬ್ಬರ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುಂಠಿತತೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿವಾಣಕ್ಕೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಇಳಿಸಬೇಕು ಆದರೆ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ದೇಶದೊಳಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಹರಿದು ಬರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ಸಾಲಮಾಡಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಳೆದ ಬಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದಂತೆ ಈ ಬಾರಿಯಿಂದ ವಿತ್ತೀಯ ಹಾಗೂ ಆದಾಯ ಕೊರತೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಿರು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುವುದು. ದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಕ ಕೂಡ ಯಾಕೆಂದರೆ ಎಫ್.ಆರ್.ಬಿ.ಎಂ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಯಾದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 2007ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಿತ್ತೀಯ ಹಾಗೂ ಆದಾಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸರಕಾರ ನೀಗಬೇಕಿತ್ತ. ಆದರೆ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಶ್ರೇಣಿಕೃತ ಗುರಿಯಿದ್ದಾಗ ಸರಕಾರಕ್ಕೂ ಗುರಿಮುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿದೆ. ಇದರ ಮುಂದುವರೆದ ಭಾಗವಾಗಿ ಜರ್ಮನಿ ಹಾಗೂ ಚಿಲಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ಆ ಕಾಯ್ದೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸರಕಾರಗಳು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅಪರಿಮಿತ ಸಾಲದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣಬೀಳಲಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ದಿಟ್ಟ ಕ್ರಮವಾಗಿರಲಿದೆ.


***

ಆಂತರಿಕ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಸವಾಲುಗಳು:

ಕೇಂದ್ರ ವಿತ್ತ ಸಚಿವ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿಯವರಿಗೆ ಇದು ನಾಲ್ಕನೇ ಬಜೆಟ್. ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಮಧ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ಮಂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕತ್ತಿಯಂಚಿನ ನಡಿಗೆ. ಒಂದೆಡೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ದತೆ, ದೇಶಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮಂದ ನಡಿಗೆ, ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆ, ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರೆ ಏರಬಹುದಾದ ಹಣದುಬ್ಬರ, ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಿರುವ 'ನಾನ್ ಫರ್ಫಾಂಮಿಂಗ್ ಅಸೆಟ್(ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಲ್ಲದ ಆಸ್ತಿ)', ಮೇಲೇಳದ ಕೃಷಿ ವಲಯ, ವಿಮುದ್ರಿಕರಣದ ತ್ವರಿತ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಇಂದಿನ ಬಜೆಟ್ ಉತ್ತರವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಬಜೆಟ್‍ಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸುಭದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರತೆ ಈ ಬಾರಿ ವಿತ್ತ ಸಚಿವರಿಗಿಲ್ಲ. ಬಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲ, ಉದ್ಯೋಗ, ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ, ಉತ್ಪಾದನಾ ಹಾಗೂ ಸೇವಾವಲಯವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿದೆ.

ದೇಶಬಾಂಧವರ ಅಪಾರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಮೋದಿ ಸರಕಾರದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬೇಕಾದ ದೂರದೃಷ್ಟಿ, ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಿದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂಭತ್ತು ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕಾದ ಸಮಚಿತ್ತತೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಮತ್ತೆ ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ. ವಿಮುದ್ರಿಕರಣ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಆದಾಯ ಘೋಷಣೆ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖೇನ ಸರಕಾರದ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾದ ಒತ್ತಡ. ದೇಶದ 'ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ' ಪದ್ಧತಿಗೆ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪ ನೀಡಬಲ್ಲ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜಿ.ಎಸ್.ಟಿ.(ಗೂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸರ್ವಿಸಸ್ ತೆರಿಗೆ)ಯ ಜಾರಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಅದು ಸರಕಾರದ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿಂದೇಟು. ಇದನ್ನು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟದೆ(?) 'ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ'ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾದ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭವಿದು. 

2016ರ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಸರ್ವೆ ಗುರುತಿಸಿರುವಂತೆ ದೇಶದ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವವರು ಕೇವಲ 2% ಜನರು ಮಾತ್ರ. 2015-16ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 2 ಕೋಟಿ ಜನರು ಮಾತ್ರ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ತೆರಿಗೆ-ಜಿ.ಡಿ.ಪಿ.ಯ ಸರಾಸರಿ 16.6%. ಇದು ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗೆ(21%) ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಬಾರಿ ಶ್ರೀಮಂತರು ಹಾಗೂ ಅತೀ ಶ್ರೀಮಂತರಿಗಾಗಿ ಒಂದೆರಡು ಹೊಸ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಚ್ಚರಿಯಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಪೊರೆಟ್ ತೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಬರುವುದು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಹಾಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಈ ಬಜೆಟ್‍ನ ಗುರಿಯೂ ಹೌದು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ತಳವನ್ನು ಎರಡೂವರೆ ಲಕ್ಷದಿಂದ ಮೂರು ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಂಭವ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಘೋಷಿಸಿರುವಂತೆ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 25%ಗೆ ಇಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳ ಮುಂದೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಸ್ಥಿರ ತೆರಿಗೆಯ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೂಲಕ "ತೆರಿಗೆ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ" ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡು, ಕಾರ್ಪೊರೆಟ್ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಆ ಮೂಲಕ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲೇಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಹೈವೇಯಿಂದ "ಐ"ವೇ ವರೆಗೆ, ಭಾರತ್ ಮಾಲಾದಿಂದ ಸಾಗರ್‍ಮಾಲಾ ವರೆಗೆ, ಬಂದರಿನಿಂದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳವರೆಗೆ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದವರೆಗೆ, ಶ್ರಮೇವ ಜಯತೆಯಿಂದ ಕೌಶಲಭಿವೃದ್ಧಿಯವರೆಗೆ.. ಹೀಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕಾರ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಗತ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ನೀರಸ ಹೂಡಿಕೆಯ ಪುನಚ್ಛೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಲ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಾರಿ ಸಾಲ ಮಾಡಿ ತುಪ್ಪ ತಿನ್ನು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಾಲವನ್ನು ಸೇವನೆಗೆ ಬಳಸದೆ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವುದು ಬಹುತೇಕ ಅಗತ್ಯ. ಅದು ಜಾಣ್ಮೆಯ ನಡೆಯೂ ಹೌದು. ಅದನ್ನೇ ಕಳೆದೆರಡು ಎಕನಾಮಿಕ್ ಸರ್ವೆಗಳು ಪುನರುಚ್ಛರಿಸಿವೆ. ಹೂಡಿಕೆಯ ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣದ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಇಂತಹ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕಾದ್ದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಮುಂದಿನನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಸರಕಾರ ಹೂಡಿಕೆಗಾಗಿ ಏನೇ ಕಸರತ್ತು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅಗತ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗದೆ ಅಸಹಾಯಕವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳು, ಇದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುಧಾರಣೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಅದನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಜಾರಿಗೆ ತರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ನಿಸ್ಸಾಹಯಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇದು ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರೆದರೆ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಡ್ಡಿದರವನ್ನು ಏರಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತದೆ, ಆಗ ಕಿರು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳು ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಬಹುದು.

ಅಮೆರಿಕದ ಹೊಸ ಸರಕಾರದ ನೀತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಂಡಿಸಿರುವ ಹೆಚ್1ಬಿ ವೀಸಾ ನಿಯಮ ಜಾರಿಯಾದರೆ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಉದ್ಯೋಗ ಅರಸಿ ತೆರಳಿರುವ ಐಟಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಅತಂತ್ರರಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದೊಳಗೆ ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ನೀಡಲು ಉದ್ಯೋಗದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ದೇಶದೊಳಗೆ ಇರುವ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಸವಾಲವನ್ನು ಅವಕಾಶವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಈ ಬಾರಿಯ ಬಜೆಟ್‍ಗಿದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಐಟಿ, ಬಿಟಿ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟಂದದಲ್ಲಿ ಸೇವಾವಲಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಬೇಕಾದ ಮಹತ್ತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬಜೆಟ್ ಮುಂದಿದೆ. ಕೃಷಿಯ ಆಮೆಗತಿ, ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ನೂ ಮೇಕಿಂಗ್ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದ ಶೇಕಡ 15% ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡುವ ಆದರೆ ಜಿ.ಡಿ.ಪಿ.ಗೆ ಶೇಕಡ 50% ಆದಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೇವಾವಲಯವೂ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಅತಂತ್ರವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿದೆ.

ಈಗೀಗ ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣದೇ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವ ಜಡ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲಮಯ ಕಿಡಿಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಅತಂತ್ರತೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿದರೂ ದೇಶವನ್ನು ಹಿನ್ನಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬೆಳವಣೆಗೆಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಬಲ್ಲ ಅಲೆಗಳು ಗೋಚರಿಸತೊಡಗಿವೆ. ಐ.ಎಂ.ಎಫ್.(ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾನೆಟರಿ ಫಂಡ್)ನ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದೇಶದ ಜಿ.ಡಿ.ಪಿ.ಯ 6.6%ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲಿದೆ. ಸರಕಾರದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2017-18ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಊಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಜಿಡಿಪಿಯ 7.1% ಇಳಿಯಲಿದೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟಾಟಸ್ಟಿಕಲ್ ಆಫಿಸ್(ಸಿ.ಎಸ್.ಒ.)ನ ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಶೆಕಡ 86% ನಗದಿನ ವಿಮುದ್ರಿಕರಣದಿಂದುಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸೇರಿಲ್ಲ. ಈ ಭೀತಿ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ ಜಿ.ಡಿ.ಪಿ. ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ವಾಸ್ತವದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಅತಿಯಾದ ಸಂಖ್ಯಾಪ್ರಮಾಣ. ಹಾಗಾಗಿ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನೈಜಸ್ಥಿತಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿರಲಿದೆ. ಇದು ಭಾರತ ಹೆಚ್ಚು ಆತಂಕಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ ಹಾಗೂ ಸಮಯ. ಆಂತರಿಕ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಈ ಬಾರಿಯ ಬಜೆಟ್‍ನ ಸಮಯಕ್ಕೂ ಯು.ಪಿ.ಎ. ಸರಕಾರದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಬೆಲೆ ಬ್ಯಾರಲ್‍ಗೆ 70 ಡಾಲರ್‍ಗೆ ಏರಿದೆ. ಇದು ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಸು ಹೆಚ್ಚೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಸರಕು, ಉಪಭೋಗ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿಯೇ ಸಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಬೇಡಿಕೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇವ್ಯಾವುವೂ ಭಾರತದ ಪಾಲಿಗೆ ವರದಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಮರುಬಳಸಬಹುದಾದ ಸೌರಶಕ್ತಿ, ಗಾಳಿ, ಶೇಲ್ ಗ್ಯಾಸ್, ಮಿಥೇನ್ ಮೊದಲಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಸರಕಾರ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಭಾರತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯಕುಲಕ್ಕೆ ಈ ಮೂಲಗಳೇ ಭವಿಷ್ಯ. ಇನ್ನು ಭಾರತ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಅನ್ವೇಷಣೆ, ಮೂಲ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಬಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಾಲನ್ನು ಈ ಬಾರಿ ನೀಡಲಿದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲಿರುವುದು ಈ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಗಳು. ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅನುದಾನವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹಿಂದಿನ ಬಜೆಟ್‍ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುದಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಜೇಟ್ಲಿಯವರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರಲಿವೆ.

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರಕಾರದ ಬೆಳವಣೆಗೆಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಎರಡು ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ವಿಶ್ವದ ಅತಂತ್ರತೆಯ ಎದುರು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ವಸಮರ್ಥ ದೇಶ. ಸರಕಾರ ಕೇವಲ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪೂರಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ ಸಾಕು ಬಂಡವಾಳ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆಮಾಡುವುದರಿಂದ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಭಾರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ಮೂರು ಬಜೆಟ್‍ನ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ಮಾತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಂದುಕೊಂಡದ್ದರಲ್ಲಿ 25% ಕೂಡ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಜೇಟ್ಲಿಯವರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಹಿಡಿದ ಈ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಿಮುದ್ರಿಕರಣದಿಂದ ಜನರಿಗಾದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ಬಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಹಣವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬುದೂ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ. ಹೂಡಿಕೆ ಅಥವಾ ಹಂಚುವಿಕೆಯ ದ್ವಂದ್ವ ಈ ಬಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಅನುರಣಿಸಲಿದೆ.

ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೊಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಭದ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂನಂತಹ ಕಡು ಬಡವರಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಜಡ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದು. ಜನ್‍ಧನ್-ಆಧಾರ್-ಮೊಬೈಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ನೇರ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯಂತಹ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆತರುತ್ತಿರುವುದು. ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತ್ರಿ, ರಸಗೊಬ್ಬರ ಇತ್ಯಾದಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಹಣದ ಪೋಲಾಗುವಿಕೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ. ಯುಪಿಐನಂತಹ ಸಾಧನಗಳ ಜೊತೆಗೆ "ಜಾಮ್ ತ್ರಿವಳಿ"ಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‍ಗೆ ಇಂಬು ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ನಗದು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದು. ಭವಿಷ್ಯದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹಾಕಿದ ತಳಪಾಯವಿದು.

"Wants are unlimited while resources are scare." ಎಂಬಂತೆ ಬಜೆಟ್ ಎದುರು ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಾಲು, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಗರಿಗೆದರಿ ನಿಂತಿವೆ. ಆದರೆ ವಿಶ್ವದ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಇರುವ ಕನಿಷ್ಟ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲೇ ಗರಿಷ್ಟ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಜೇಟ್ಲಿಯವರ ಮುಂದಿದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಡವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ, ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನೇ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಿದೆ. ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದಿಟ್ಟ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸವಿರುವ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರಕಾರದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಬಜೆಟ್ ಲಿಟ್ಮಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಗಲಿದೆ. ಈ ಬಾರಿ ಎಡವಿದರೆ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತೆ ಒದಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಯವನ್ನು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಈಜಿದರೆ ಯುಗಪ್ರವರ್ತಕ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿದೆ. ಅಂಧ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತವೆಂಬ ಉಜ್ವಲ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಜ್ವಾಲೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಸಿದರೆ 21ನೇ ಶತಮಾನ ಭಾರತದ್ದಾಗಲು ರಹದಾರಿ ತೆರೆದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಇದು “Make or Break Budget".



ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಎಸ್ ರಾನಡೆ.

Thursday, January 12, 2017

ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ "ಯಾದವೀ" ಕಲಹ.

ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ  "ಯಾದವೀ"  ಕಲಹ.

ದಾಯಾದಿ ಕುಟುಂಬ ಕಲಹ ಬಗೆಹರಿಯದೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾದ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆ ಭಾರತದ ಸ್ಮøತಿಪಟಲದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರಿದೆ. ಪರಿಣಾಮ ಗೊತ್ತಿದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬಗೆಹರಿಯಬೇಕಾದ ಕುಟುಂಬ ಕಲಹಗಳು ಬೀದಿಗೆ ಬಂದರೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರ ಎಂಬ ಪದವಿಯ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕೆಲವಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿಯುವ ಬದಲು ಗತಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗುವ ಅಪಾಯವೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಮುನುಷ್ಯ ಬದುಕಿನ ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವಸಾನ ಹೊಂದಲಿರುವ "ಹುಟ್ಟುತ್ತ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಬೆಳೆಯುತ್ತ ದಾಯಾದಿಗಳು" ಎಂಬ ಗಾದೆ ಮಾತು ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆನ್ವಯಿಕತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

Courtesy: Famous cartoon on the SP tussle.


ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 25 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಈಗ ಅದರ ನೇತಾರ ಮುಲಾಯಂ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್, ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್, ಶಿವಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ಮಗ ಅಖಿಲೇಶ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್, ದಾಯಾದಿ ರಾಮ್‍ಗೋಪಾಲ್ ಯಾದವ್ ನಡುವೆ ಸೈಕಲ್ ನೇತೃತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯುದ್ಧ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಚುನಾವಣೆಯ ಕಾವು ಎರಡೂ ಬಣಗಳನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ರಾಜಿ ಸಂಧಾನದ ಆಯ್ಕೆ ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಘರ್ಷ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಪಕ್ಷ ಮುರಿದು ಬೀಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ. ಒಂದೋ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ನಾಯಕತ್ವದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಲಿದೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮಗನಿಂದಲೇ ಹೊಸ ಪಕ್ಷವೊಂದು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

"ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲ
ಅವರು ಜೀವನವೆಂಬ ಹಂಬಲಕ್ಕೆ ಹಾತೋರೆವ ಮಕ್ಕಳು
ಅವರು ನಿಮ್ಮ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ನಿಮ್ಮಿಂದಲ್ಲ
ಅವರು ನಿಮ್ಮೊಡನಿದ್ದೂ ನಿಮ್ಮವರಾಗರು..."
ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಖಲೀಲ್ ಗಿಬ್ರಾನನ 'ಆನ್ ಚಿಲ್ಡರ್ನ್' ಕವನ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನ ರಾಜಕಾರಣ ಹಾಗೂ ಬದುಕನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಮುಲಾಯಂ ಸಿಂಗ್‍ನ ಅಳಲಿನ ಕನವರಿಕೆಯಂತೆಯೂ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಂತ ಮಗನೇ ಅಪ್ಪನನ್ನು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲೆತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ ಮೂಲಕ ಅಪ್ಪನನ್ನೇ ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಲು ಹೊರಟಿರುವ ಅಖಿಲೇಶ್ ಯಾದವ್ ಈ ಕವನದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರತಿಮೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಚಳುವಳಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜಾತಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಜನ್ಮತಾಳುತ್ತದೆ. ಮುಲಾಯಂ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೇರಲು ಮುಂದೆ ಮಗನನ್ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನಾಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮುಲಾಯಂಗೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದು ಅದೇ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟನೆಯ ಬಹುಮಾನ. ಈ ಉಚ್ಛಾಟನೆಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ನೀಡಲಿದೆ. ಆದರೆ ಮಗನಿಂದಾದ ಅಪಮಾನವನ್ನು ಮುಲಾಯಂ ತಮ್ಮ  ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವ ಮುಲಾಯಂ ಸಿಂಗ್ ಜೀವನವೆಂಬ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿ ಸೋತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಾಟಕೀಯ ಆಡುಂಬೋಲದಲ್ಲಿ ಹೈರಾಣಾಗಿ, ಗೊಂದಲದಿಂದ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವುದು ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಮತದಾರರು.

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ. 403 ಸದಸ್ಯಬಲದ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಜನವರಿ 17ರಿಂದ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. 224 ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು (224 ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಟ್ಟು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸಂಖ್ಯಾಬಲ) ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತರೂಢ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪ ಮಗನ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ "ಸೈಕಲ್" ಚಿಹ್ನೆ ಯಾವ ಬಣದ ಪಾಲಾಗಲಿದೆ? ಎಂಬ ಸಮಸ್ಯೆ  ಕಗ್ಗಂಟಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.

ಪಕ್ಷ ವಿರೋಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಮಗ ಅಖಿಲೇಶ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ಹಾಗೂ ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ಯಾದವ್‍ರನ್ನು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸುವ ಅಪ್ಪ. ಅದಾದ ಒಂದೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ "ನೇತಾಜಿ", ಮುಲಾಯಂ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್‍ರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಣಿಯನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ 224 ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಂಖ್ಯಾಬಲ ತನಗೇ ಇದೆಯೆಂದು ಅಖಿಲೇಶ್ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಪ್ಪ ಮುಲಾಯಂರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಸೋದರರನ್ನು ಕೊಂದ ಔರಂಗಜೇಬನ ಇತಿಹಾಸದ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಝಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ರಾಜ್‍ನೀತಿ ಸಿನಿಮಾಕ್ಕಿಂತಲೂ ರೋಚಕವಾಗಿ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಹಾಗೂ ಕೀಳು ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಮೂರ್ತ ರೂಪ.

ಕಳೆದ ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶೀತಲವಾಗಿ ಒಳಗೊಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಪ್ಪ-ಮಗನ ನಡುವಿನ "ಯಾದವಿ" ಕಲಹ, ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷದೊಳಗೇ ಬಗೆಹರಿಯಬೇಕಿದ್ದ ಮನೆಜಗಳ ಬೀದಿಗೆ ಬಂದು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಯಾರು ನಿಜವಾದ ನಾಯಕ? ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ? ಕೊನೆಗೆ ನೇತಾಜಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ 'ಹಳೆಯ ತಲೆ' ಮುಲಾಯಂ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ಪಾಲಾಗುವುದೋ ಅಥವಾ ಅವರ ಮಗ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಅಖಿಲೇಶ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ಅವರಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಸೈಕಲ್ ಚಿಹ್ನೆ ದೊರೆಯಲಿದೆಯೊ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಗೊಂದಲ ಇದೀಗ ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಂಗಣದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ. ಜನವರಿ 13ರಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಯಾವ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಹಾಗೂ ಅಪ್ಪ ಮಗನ ಕಲಹದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣ ದೊರೆಯಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಎಲ್ಲವೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟ, ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತದಂತೆ ಅರಾಜಕ.

-ಚಿಹ್ನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ?.

ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮುಂದಿರುವ ಆಯ್ಕೆ:
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಲೋಕಸಭೆ, ರಾಜ್ಯಸಭೆ, ವಿಧಾನಸಭೆಯಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಹೊಣೆಹೊತ್ತ ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಲಹಗಳನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿಯೇ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮಾನ್ಯತೆಯಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು "ಯಾವ ಬಣಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಯಾರಿಗೂ ನೀಡಬಾರದು" ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕಾರ:
"ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳು(ಮೀಸಲು ಹಾಗೂ ಹಂಚಿಕೆ)ಆದೇಶ, 1968"ರ ಅನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆದೇಶದ 15ನೇ ಪ್ಯಾರಾ ಪ್ರಕಾರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮಾನ್ಯತೆಯಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವೊಂದರ ವಿವಿಧ ಬಣ-ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಕಿತ್ತಾಟದಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಿಜವಾದ ಹಕ್ಕುದಾದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಕೇವಲ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕಿದೆ. ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಈ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.

ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:
ಈ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಮೊದಲು ಚುನಾವಣಾ ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆಗಾಗಿ (ಅಥವಾ ಹೆಸರಿಗಾಗಿ) ಕಾದಾಡುತ್ತಿರುವ ಬಣಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಿಸುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬಗೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪ, ಪಕ್ಷ ಒಟ್ಟಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಗುಂಪು, ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಕೂಲಂಕುಶ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಯಾರನ್ನು ತಮ್ಮ ನಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ "ಬಹುಮತ" ಇರುವ ಅಂದರೆ ಸಂಘಟನೆಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ಹಾಗೂ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಬೆಂಬಲ ಯಾರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆಯೋ ಅವರಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕೃತ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಗೊಂದಲ ಮುಂದುವರೆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ನೀಡದೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಒಮ್ಮೆ ನೀಡುವ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಎರಡೂ ಬಣಗಳು ಒಪ್ಪಲೇಬೆಕು. ಅದನ್ನು ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಯಾರಿಗೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಹುಮತ ಯಾರಿಗೋ ಅವರಿಗೇ ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆ:
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಯಾವ ಬಣದತ್ತ ಅಥವಾ ಯಾರ ಕಡೆಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಎರಡು ಗುಂಪಿನತ್ತಲೂ ಸಮಾನ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ ಆಗ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಗಟ್ಟಿ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಕೂಲಕುಂಶ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಸಮಂiÀi ಬೇಕಿರುವುದರಿಂದ ಚುನಾವಣೆಯ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಹಳೆಯ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಅಸಿಂಧುಗೊಳಿಸಿ ಎರಡೂ ಬಣಗಳಿಗೂ ಹೊಸತಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೆಸರಿನ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಬಹುದು. ಅಥವಾ ಈಗಿರುವ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಅಥವಾ ಮುಂದೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(ಜೆ), ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(ಒ) ಜನತಾದಳ(ಜಾತ್ಯಾತೀತ) ಇತ್ಯಾದಿ.

ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಂತರಿಕ ಪಕ್ಷ ಕಲಹ:
1964ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಪಕ್ಷ(ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್) ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾನ್ಯಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. 1951ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆಯ "ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳು(ಮೀಸಲು ಹಾಗೂ ಹಂಚಿಕೆ)ಆದೇಶ, 1968"ರ ಆದೇಶ ಜಾರಿಯಾಗಿರದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಈ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 4% ಮತ ಪ್ರಮಾಣವಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಪಕ್ಷ(ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿತು. 1968ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿಯವರನ್ನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರು "ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ"ಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ ವಿಪ್ ನಿರಾಕರಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆಗ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ "ಹಳೆ" ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(ಒ) ಹಾಗೂ ಇಂದಿರಾ ನೇತೃತ್ವದ "ಹೊಸ" ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(ಜೆ) ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. 1987ರಲ್ಲಿ ಎಂ.ಜಿ.ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ವಿಧಿವಶರಾದಾಗ ಎಐಡಿಎಂಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಜಯಲಲಿತಾ ಹಾಗೂ ಜಾನಕಿ ಬಣಗಳ ನಡುವೆ ಜಗಳ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿದಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ನಂತರ ಈಗ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಜಗಳ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದೆ.

ಏನಾಗಲಿದೆ?:
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಗೊಂದಲ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಜನವರಿ 13ರಂದು ಸಭೆ ಸೇರಲಿದೆ. ಜನವರಿ 17ರಂದು ಮೊದಲ ಹಂತದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಿದೆ. ಸಧ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಬಣಗಳು ಸಂಧಾನವಾಗದ ಹೊರತು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಅಸಿಂಧುಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಂತೆ ಎರಡೂ ಬಣಗಳಿಗೂ ತಿಳಿಸಬಹುದು.

ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರೆ:
ಹೀಗೆ ವಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಬಣಗಳು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಸೋಲುವಂತಾದರೆ; ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಅಂದರೆ ಕೆಟ್ಟು ಬುದ್ಧಿಬಂದರೆ ಅಥವಾ ಕೆಡುವ ಮುನ್ನವೇ ಬುದ್ಧಿ ಬಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಮಿತಿಯರಿತು ಮೊದಲೇ ಅರಿತು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಲವಿದೆ ಎಂದು ಎರಡೂ ಬಣಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ಮಾತೃ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ವಿನಂತಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಆಗ ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಪಕ್ಷದ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ಚಿಹ್ನೆ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ದೊರೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
--
ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಿರೋಧಿ ಬಣವನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿಸುವುದು ಎರಡೂ ಬಣಗಳ ಆಲೋಚನೆ. ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕೃತ ಚಿಹ್ನೆ ತಮ್ಮದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿರುವವರ ಮುಂದೆ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಸಮಯವಿಲ್ಲ, ಚಿಹ್ನೆ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸೋತವರಿಗೆ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಂಘಟಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯದ ಮಾತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಚುನಾವಣೆ ತಲೆ ಮೇಲೆ ಬಂದು ಕುಳಿತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತಮ್ಮ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಿರುವುದು ಅಪ್ಪ-ಮಗನ ಮುಂದಿರುವ ಸಮಾನ ಸವಾಲು. ಅಖಿಲೇಶ್ ಸೋತರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪಕ್ಷ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಂತು ಸತ್ಯ. ಮುಲಾಯಂ ಸೋತರೆ ಅದು ತಮ್ಮ ತಲೆಮಾರಿನ, ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿನ ಮನ್ವಂತರಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಅಪ್ಪ-ಮಗನಲ್ಲಿ ಯಾರೇ ಗೆದ್ದರೂ  ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿಯೇ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಡೆದರೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ದಿನ ಬೇಗುದಿಯಂತಿರುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪ-ಮಗನ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನ ಹಾಗೂ ಸಂಗತಿಗಳು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿವೆ. ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೆಡಿಎಸ್‍ನಲ್ಲಿ ದೇವೇಗೌಡರು ತಮ್ಮ ಮಗ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಶಾಸಕರು ಕೆಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟಿದ್ದಾರಲ್ಲ ಹಾಗೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮ್‍ಗೋಪಾಲ್ ಯಾದವ್ ಅಖಿಲೇಶ್ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದರೆ ಅಮರ್‍ಸಿಂಗ್ ಶಿವಪಾಲ್ ಯಾದವ್ ಮುಲಾಯಂ ಸಿಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಮುಲಾಯಂ ಕುಟುಂಬದ ಇದೇ ಸದಸ್ಯರು ಅಪ್ಪ-ಮಗನ ನಡುವೆ ಗೋಡೆಯಾಗಿರುವುದು. 

ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಖಿಲೇಶ್ ಯಾದವ್ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ, ಚುನಾವಣೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಹೊಸ ಹೊಸ ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ದೂಡುತ್ತಿದೆ. ತನ್ನ ಉಚ್ಛಾಟನೆಯನ್ನೇ ರಾಜಕೀಯ ವರ್ಚಸ್ಸಿನ ದಾಳವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರ ಭಾವನೆ, ಮರುಕ ಹಾಗೂ ಮತಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಳಪೆ ಆಡಳಿತ, ಮುಳುಗಿದ ಭರವಸೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವ ಮಗನ ಆಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಪ್ಪನೂ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಪಕ್ಷವೂ ಕಳೆಗಟ್ಟುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಸಮಕಾಲೀನ ಚರಿತ್ರೆಯೇ ವಿವರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂಗತಿಗಳೇ ಹೊಸ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಚುನಾವಣೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಡಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನಿಚ್ಛಿತತೆ, ನಾಟಕೀಯತೆ ಹಾಗೂ ನಿರುತ್ತರತೆ ಎಂಬುದು ಅನಾಯಾಸ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಎಸ್ ರಾನಡೆ.